Zihinsel Engellilerde Okuma Yazma Eğitimi

Okuma Nedir?
Okuma dil gibi karmaşık bir bilişsel etkinliktir.Okumada temel olarak iki süreç vardır.
Yazılı sembolleri sözcüklere çevirme
Sözcük,cümle ve söylemlerin yorumlanmasıyla ortaya çıkan okuduğunu anlama yada kavrama.
Okuma yalnızca sembolleri çözümlemek yada ses sembol ilişkisi kurmak değil yazılı materyalden anlam çıkarmayı içeren bir süreçtir.
Okuduğunu anlama gerçekleşmeden okuma yoktur.
Okuma Süreci Şematik Olarak..
Görsel girdi-Görsel analiz:
1 – Fonolojik temsil.
Sözcük anlamı-cümle/text işlemleri-ANLAMA
2 – Görsel temsil

GÖRSEL ANALİZ – SÖZCÜK TANIMA – SÖYLEM DÜZEYİ SÜREÇ
OKUMA SÜRECİ…

Okumada görsel girdi yazılı materyaldir.
Bu girdinin tanınması için fark edilmesi ve analiz edilmesi gerekir.
Göz yazılı materyali fark eder.Görme bozuklukları okuma için risk oluşturur.
Girdi fark edildiğinde yazılı sözcüklerin analizi yapılır.
Harfler arasındaki görsel farklılıklar ayırt edilir ve harf ve sesler arasındaki ilişki kurulur.
ODZE için Türkçe Programının Genel Amaçları
Anadilimiz Türkçe’yi öğrenmenin hayatımızdaki yeri ve önemini kavrar.
Okuma ve yazma becerilerini geliştirir.
Görüp izlediklerini, okudukları ile ilgili anlama gücünü geliştirir.
Görüp izledikleri,dinledikleri,okudukları,inceledikleri,düşündüklerini söz yada yazı ile anlatma beceri ve alışkanlığı kazanır.
Türk dilini severek ve kurallarının farkında olarak doğru kullanma becerisini geliştirir.
Türlü etkinliklerle kelime dağarcığını geliştirir.
Atatürk’ün hayatını ve kişiliğini tanımaya ilgi duyar.
İlk Okuma Yazma Etkinliklerinde Öğretmenin Hazırlığı
Öğretmenin gerekli kitapları okuması,kullanacağı materyalleri belirlemesi.
Çocukların her birinin okuma ve yazma hazırlık düzeylerinin tespit edilmesi. (anne baba görüşmesi,okul öncesi öğretmeni ile görüşme,çocuğa ilişkin kayıtlar,kontrol listeleri,öbt ve benzeri bilgi kaynaklarının ve araçlarının kullanılması.)
ÖĞRETMENİN HAZIRLIĞI…
Her çocuk için bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanması.
Çocukların sınıfa ve okula uyumlarının sağlanması.
Sınıfın okuma ve yazma dersine göre düzenlenmesi.( ışık durumu,oturma yerleri,sınıf kitaplığının yeri vb…)

“Erken Çocukluk ve Okul Öncesi Dönemlerinde Okuma ve Yazmaya Hazırlık için Yapılması Gerekenler
Erken çocukluktaki okuma ve yazma etkinliklerine baktığımızda,bu çocukların yaşlarından ötürü geleneksel öğretim uygulamaları uygun değildir.Bu yaş çocukları ana okuluna gidinceye kadar evde yada bir grup ortamında olurlar.Ortam ne olursa olsun öğrenme ilkeleri aynıdır ve erken çocukluk eğitimi olarak tanımlanır.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 1
Küçük çocukların çevrede gezinme ve diğerleri ile etkileşimde bulunma gereksinimleri vardır.(Onlara “otur ve sessiz ol” demek kullanışsız bir istektir.Görecekleri yada dinleyecekleri çekici bir şey olmassa bunu yapmazlar.)
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 2
Somut materyallerle etkileşim,bloklar,puzzlelar,toplar, boyama fırçaları ve diğer pek çok nesne onların öğretiminde çok önemlidir.Bu etkinliklerle önemli kavramlar gelişir.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 3
Hem küçük hem de büyük kas etkinlikleri bu çocuklar için gereklidir.Küçük kas etkinlikleri puzzle yapma,makas ile kesme ve ipe boncuk dizme vb..Koşma,tırmanma,kayma,tekerlekli araçlara binme ve sürünme ise büyük kas etkinlikleridir.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 4
“Mış gibi yapmak” ve diğer yaratıcı ve ifade edici deneyimler gereklidir.Küçük çocukların çizmek, boyamak,şarkı söylemek,öyküleri dramatize etmek,başkasıymış gibi yapmak,ayrıca kendini düşüncelerini ve duygularını ifade etme fırsatlarına gereksinimleri vardır.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 5
Küçük çocukların etkinliklerinde denge ve değişiklik olmalıdır.Küçük çocukların deneyimleri aktif ve sessiz zamanlarla,büyük ve küçük kas etkinlikleriyle,bireysel ve grup katılılımıyla dengelenmelidir.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 6
Etkinlikler sırasında çocuğun deneyimlere tepkisini anlamak için çocuk izlenmeli ve etkinliğe karşı negatif bir etki görüldüğünde,diğer etkinliklere geçmek için hazırlanılmalıdır.Yetişkinler istediklerini yaptırmak için rüşvet ve tehdit kullanmamalıdır.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 7
Küçük çocukların seçim yapmak için fırsatları olmalıdır.Çocukların en azından bazı zamanlardaki etkinlikleri seçmek ve bunların ne kadar süreceğine karar verme hakları olmalıdır.
Erken Çocukluk Döneminin Temel İlkeleri 8
Bir şeylerin yapılış şekli sonuçtan daha önemlidir.Ürün değil süreç önemlidir.Resmin güzelliği yada şarkı söyleyişleri değil, çocukların kendilerini nasıl hissettikleri önemlidir.
OKUMA YAZMA HAZIRLIĞININ GELİŞTİRİLMESİ İÇİN;
1-Anne ve babalar çocukları için uyarıcı bir çevre yaratmalı ve böylece çocuklarının karalamalarına ve kendilerini ifade etmelerine fırsat vermelidir.
2- Anne ve babalar okuyarak çocuklarına iyi bir model olmalıdır.Okuyan ve yazan anne ve babaların çocukları da okumak ve yazmak isteyecektir.
3-Anne ve babalar çocuğa okumalıdır.Okuma ve yazmaya en iyi iletişimsel etkinliklerle hazırlanılır.Hikaye okuma ve anlatma,paylaşma ve dinleme etkinlikleri okumaya hazırlığı geliştirir.
4-Bir öykünün gelişimini şekillendirmek,resimleri öykünün gelişimine göre sıraya dizmek yararlı bir etkinliktir.
5-Okunan bir öykü için yeni bir son yaratmak yararlıdır.
6-Çocuklar yürüme,koşma,sürünme gibi sözcüklerin dramatizasyonu için teşvik edilmelidir.
7-Çocukların ilişkileri anladığından emin olunmalıdır ( benzer şekilde ancak farklı büyüklükteki nesneleri biraraya koymak vb.)
8-Çocuklara tamamlanmasında izlenecek adımların hatırlanılmasını gerektiren işler verilmelidir.
9-Çocuklar kütüphaneye götürülmeli ve kitap seçmelerine izin verilmelidir.Bu yolla okumanın hoş,olumlu ve istenen bir deneyim olduğu düşüncesinin kazandırılması gerekir.
10-Çocuğa şarkılar öğretilmeli ve kafiyeli sözcükler dinletilmelidir.
11-Çocuğa ayırt etme,problem çözme ve iletişim becerilerini geliştirici oyun ve oyuncaklar sağlanmalıdır.
12-Yazma ve boyama için geniş bir alan ve diğer materyaller sağlanmalıdır.
13-Çevresi ve toplum hakkında öğrenmesi gerekenleri öğrenme fırsatı verilmelidir.Gittiği yere gitme amacı açıklanmalı ve o yer onun için anlamlı hale getirilmelidir.( postane vb.)
14-Eşleme,ayırt etme ve isimlendirme becerilerinin gelişmesi için resimli kartlar ve loto resim oyunlarının kullanılması yararlı olacaktır.
Bu sözü edilen etkinlikler yada daha önce önerilenler hazırlanma açısından yapılması zorunlu etkinlikler olarak düşünülmemelidir.Burada ki önemli nokta,çocukların okuma ve yazma yaşantıları,dil gelişimleri,ilişkileri anlamaları,el-göz koordinasyonları,dikkat süreleri ve okul ortamlarına uyumlarının dikkat gerektirdiğidir…
OKUMAYA HAZIR OLUŞUN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öğretmenin formal okuma öğretiminin hangi alanlarını dikkate almak zorunda olduğunu değerlendirmek için çocuğun gelişimindeki pek çok faktöre bakması gerekir.
Okuma yazma öğretimi başlamadan önce çocuğun hazırlık için güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek için şu soruları sorabiliriz:

A.FİZİKSEL DURUM
Çocuğun genel sağlık durumu iyi mi ?
Çocuk yeterli bir şekilde bakılmış ve beslenmiş mi?
Çocuğun görme işitme durumu iyi mi?
Fizikse koordinasyonu iyi mi ?
Sözcükleri anlaşılır bir şekilde telaffuz edebiliyor mu?
B.ALGISAL BECERİLER
Şekilleri,harfleri ve sözcükleri görsel olarak ayırt edebilme becerisine sahip mi ?
Benzer kafiye yada başlangıç seslerine sahip sözcükleri eşleştirebiliyor mu?
C.GEÇMİŞ YAŞANTILAR
Çocuk çeşitli alışveriş merkezlerine gitti mi?
Hayvanat bahçesi,çiftlik yada ofis gibi yerlere ziyaret yaptı mı?
Çeşitli uzaklıklara geziye gitti mi?
Kütüphaneye gitti mi?
Çocuğa pek çok kitap okundu ve pek çok kitaba baktı mı?
D.DİL BECERİLERİ
Çocuk başka insanlara deneyimlerini anlaşılır bir biçimde anlatma becerisine sahip mi?
Çeşitli kavram ve sözcükleri anlıyor mu ?
Okul dilini anlıyor mu?
E.SOSYAL-DUYGUSAL DURUM
Ortam değiştiğinde davranışını buna uydurur mu?
Bağımsız çalışır mı?
Öğrenme isteğine ve verilen işleri tamamlama becerisine sahip mi?
Diğer çocuklarla ilişkileri iyi mi?
Başkalarını dinliyor ve uygun şekilde tepki veriyor mu?
F.HARF BİLGİSİ
Büyük harfleri tanımlayabiliyor mu?
Küçük harfleri tanımlayabiliyor mu?
Kendi ismindeki bazı harfleri tanımlayabiliyor mu?
Bazı harfleri sesleri ile birlikte eşleştirebiliyor mu?
G.ÇEVRESEL OKUMA
Yaygın reklam panosundaki sözcükleri tanımlar.
Yiyecek kutularındaki,şişelerindeki isimleri tanımlar.
Kutu ve şişelerdeki süt gibi yaygın sözcükleri bulur.
H.KİTAP VE YAZILI MATERYALLERE AŞİNADIR.
Çocuk kitabın ön ve arkasını ve başlığını nasıl bulacağını bilir.
Yazılı materyalin okunduğunu ve mesaj içerdiğini bilir.
Yazılı materyalin nasıl okunduğunu göstermek için parmağıyla soldan sağa doğru gösterir.
Yazılı materyaldeki birkaç sözcüğü tanır.
ANCAK…
Bunlar sorulması gereken tüm sorular değildir.Ayrıca bunlardan bir yada birkaçındaki başarısızlık ilk okuma ve yazmanın başlangıç dönemi için olumsuz bir durum değildir.Evetlerin sayısının fazla olması istenen bir durumdur.Hayır yanıtları çocuk için planlanan hazırlık programında üzerinde durulması gereken gereksinimleri gösterir.
VE…
Bu ve bunlar gibi soruların yanıtları çocukların gözlenmesi,onlarla konuşulması,anne ve babalarla görüşme yapılması ve çeşitli testlerin uygulanmasıyla elde edilebilir.
Değerlendirmede bilgi kaynaklarını kullanırken çok dikkatli olmak gerekir.
Çocukların ve anne babaların söyledikleri yanlış anlaşılmış yada doğru olmayabilir.
En iyi prosedür formal ve informal değerlendirme araçlarını birlikte kullanmaktır.
YÖNTEMLER…
Ülkemizde zihin engelli öğrencilere okuma öğretiminde uygulanan yöntem çözümleme yöntemidir.Okuma öğretimine çocuk için anlam ifade eden cümlelerle başlanır.
Cümleler zaman içerisinde sözcüklere,sözcükler hecelere,heceler de seslere(harflere) ayrılarak harflerin sesleri sezdirilmeye çalışılır.Daha sonra seslerden heceler,hecelerden sözcükler,sözcüklerden de cümle ve metinler oluşturulur.
ÇÖZÜMLEME YÖNTEMİ
Çözümleme yöntemine uygun bir okuma yazma programı aşağıdaki işlem basamaklarını kapsamaktadır:
Hazırlık
Cümle öğretimi
Cümle çözümlemesi
Sözcük çözümlemesi
Hece çözümlemesi
Serbest okuma yazmaya geçiş.

CUMA ALİ CAN
UZMAN ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMENİ
Cuma_alican@hotmail.com

Bu Yazılar da Hoşunuza Gidebilir:

1 Yorum

  1. çok güzel ve faydalı bir yazı olmuş. ben zihinsel engelli öğrencilerimle okuma yazma öğreitminde vanilya yayıncılığın okuma yazma setlerini kullanıyorum.
    okuyalım yazalım 5 ciltlik ve okuma yazma zamanı 4 ciltlik okuma yazma setleri. özel eğtim alanıda çalışan bütün arkadaşlara öneririm…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

manisa mutlu son masaj sakarya mutlu son masaj sanliurfa mutlu son masaj tekirdag mutlu son masaj trabzon mutlu son masaj
lara escort